Dyzurnet_logotyp (1)
#terminologia#CSAM#kampania
Language

18 listopada – Europejski Dzień Ochrony Dzieci przed Wykorzystywaniem Seksualnym. Dlaczego słowa mają znaczenie?

Europejski Dzień Ochrony Dzieci przed Wykorzystywaniem Seksualnym został ustanowiony przez Radę Europy w 2015 roku. Jego celem jest zwiększanie świadomości na temat przemocy seksualnej wobec dzieci, zapobieganie takim przestępstwom oraz wspieranie osób, które ich doświadczyły.

Każdego roku Rada Europy zwraca uwagę na wybrany aspekt przeciwdziałania przemocy seksualnej. W 2026 roku tematem przewodnim jest etyczne informowanie w mediach o przemocy seksualnej wobec dzieci.

Media odgrywają ważną rolę w kształtowaniu społecznej świadomości. Dzięki rzetelnym materiałom dziennikarskim odbiorcy mogą lepiej rozumieć mechanizmy przemocy, rozpoznawać zagrożenia i dowiadywać się, gdzie szukać pomocy. Jednocześnie niewłaściwie dobrane słowa, sensacyjne nagłówki czy ujawnianie szczegółów dotyczących osób pokrzywdzonych mogą prowadzić do ich ponownego krzywdzenia.

Dlaczego terminologia ma znaczenie?

Język, którym opisujemy przemoc seksualną wobec dzieci, wpływa na sposób postrzegania zjawiska, osób pokrzywdzonych oraz odpowiedzialności sprawców. Nieprecyzyjne określenia mogą bagatelizować przemoc, sugerować dobrowolność relacji między dzieckiem a sprawcą lub prowadzić do obwiniania osoby pokrzywdzonej.

Potrzeba stosowania właściwego języka została podkreślona m.in. w Wytycznych Luksemburskich (Luxembourg Guidelines), czyli międzynarodowych wytycznych dotyczących terminologii związanej z seksualnym wykorzystywaniem dzieci. Dokument opracowano w 2016 roku, a w 2025 roku ukazała się jego druga, zaktualizowana edycja. Wytyczne promują język, który nie stygmatyzuje dzieci, nie przypisuje im odpowiedzialności za doświadczaną przemoc i właściwie oddaje charakter przestępstw.

Przykładem jest stosowanie terminu „pornografia dziecięca”, który nadal funkcjonuje w przepisach prawa i debacie publicznej. Określenie to może jednak sugerować, że chodzi o jeden z rodzajów pornografii, podczas gdy mówimy o seksualnym wykorzystywaniu dzieci. Dlatego właściwszym terminem są „materiały przedstawiające seksualne wykorzystywanie dzieci” (CSAM – Child Sexual Abuse Material).

Podobnie określenia takie jak „dziecięca prostytucja”, „romans z nieletnią” czy „uwiedzenie dziecka” mogą zacierać przemocowy charakter zdarzenia i nierównowagę sił między sprawcą a dzieckiem.

Właściwa terminologia ma znaczenie nie tylko dla debaty publicznej, lecz także dla skutecznego reagowania na przestępstwa. Przykładem jest Universal Classification Schema (Schema) – uniwersalny schemat klasyfikacji materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci, rozwijany przez zespół Dyżurnet.pl we współpracy z międzynarodową siecią INHOPE i jej partnerami. Projekt powstał w odpowiedzi na potrzebę ujednolicenia sposobów opisywania i klasyfikowania materiałów CSAM przez zespoły hotline, organy ścigania oraz podmioty technologiczne.

Celem Schemy jest stworzenie wspólnego języka służącego do identyfikowania i klasyfikowania takich materiałów, niezależnie od różnic w przepisach i systemach klasyfikacji stosowanych w poszczególnych państwach. Ułatwia to wymianę informacji, porównywanie danych i koordynowanie działań na rzecz ochrony dzieci.

Wytyczne Luksemburskie i Universal Classification Schema pokazują dwa uzupełniające się aspekty znaczenia terminologii: odpowiedzialne opisywanie przemocy z poszanowaniem godności osób pokrzywdzonych oraz tworzenie wspólnych standardów umożliwiających skuteczną współpracę instytucji.

Jak odpowiedzialnie informować o przemocy seksualnej wobec dzieci? 10 zasad Rady Europy

Z okazji tegorocznych obchodów, 18 listopada 2026 roku, Rada Europy opublikowała podręcznik dla dziennikarzy „Ethical media reporting on sexual violence against children – A journalism handbook”, poświęcony etycznemu informowaniu o przemocy seksualnej wobec dzieci. Publikacja zawiera praktyczne wskazówki dotyczące ochrony praw osób pokrzywdzonych, unikania wtórnej wiktymizacji oraz odpowiedzialnego przedstawiania zjawiska w mediach. Podręcznik jest obecnie dostępny w kilku wersjach językowych, a wśród zapowiedzianych tłumaczeń znajduje się również wersja polska.

Rada Europy wskazuje 10 kluczowych zasad, którymi powinni kierować się dziennikarze podejmujący tę tematykę:

  1. Uwzględniaj perspektywę praw dziecka. Przedstawiaj dzieci jako osoby, którym przysługują prawa i których ochrona powinna być zapewniona we wszystkich materiałach medialnych dotyczących przemocy seksualnej.
  2. Przedstawiaj przemoc seksualną wobec dzieci jako problem systemowy. Pokazuj, że przemoc seksualna wobec dzieci jest problemem o charakterze strukturalnym i naruszeniem praw człowieka, a nie wyłącznie zbiorem odosobnionych przypadków.
  3. Znaj obowiązujące ramy prawne i standardy etyczne. Przygotowując materiały dziennikarskie, uwzględniaj krajowe i międzynarodowe przepisy oraz standardy etyczne służące ochronie praw dzieci, w tym Konwencję z Lanzarote.
  4. Nie sugeruj zgody dziecka ani wzajemności relacji. Unikaj języka, który mógłby sugerować odpowiedzialność dziecka za doświadczaną przemoc. Dzieci poniżej prawnie określonego wieku przyzwolenia na aktywność seksualną nie mogą skutecznie wyrazić zgody na kontakty seksualne z dorosłymi. Również w przypadku dzieci powyżej tego wieku określone zachowania seksualne mogą stanowić przestępstwo, nawet jeśli dziecko pozornie wyraża na nie zgodę.
  5. Chroń tożsamość osoby pokrzywdzonej. Nie publikuj informacji, zdjęć ani opisów, które mogłyby umożliwić identyfikację osoby pokrzywdzonej, nawet jeśli takie dane zostały wcześniej ujawnione w oficjalnych dokumentach.
  6. Unikaj wtórnej wiktymizacji, obwiniania osób pokrzywdzonych i sensacyjności. Zadbaj o to, by żaden element materiału dziennikarskiego nie wywoływał ponownie traumatycznych przeżyć, nie zawstydzał, nie dyskryminował ani nie prowadził do dalszego krzywdzenia osób, które doświadczyły przemocy.
  7. Stosuj inkluzywny i odpowiedni język. Uwzględniaj perspektywę płci oraz intersekcjonalności, dostrzegając nierówności i nakładające się na siebie czynniki zwiększające podatność na przemoc. Korzystaj z terminologii, która nie stygmatyzuje osób pokrzywdzonych i właściwie opisuje charakter przemocy, zgodnie m.in. z Wytycznymi Luksemburskimi.
  8. Uwzględniaj wpływ traumy. Przygotowując materiały, pamiętaj, że doświadczenie traumy może wpływać na reakcje i zachowanie osób pokrzywdzonych, a także na sposób i moment ujawniania przez nie przemocy.
  9. Udostępniaj informacje o specjalistycznych formach pomocy. W miarę możliwości zamieszczaj dane kontaktowe telefonów zaufania dla dzieci i innych instytucji udzielających wsparcia. Informuj również, gdzie można uzyskać pomoc lub zgłosić przemoc seksualną.
  10. Korzystaj ze specjalistycznych szkoleń. Pogłębiaj wiedzę o prawach dziecka oraz seksualnym wykorzystywaniu dzieci, uczestnicząc w szkoleniach poświęconych tej tematyce. Rada Europy wskazuje m.in. kurs dostępny na platformie HELP.

Zasady te pokazują, że odpowiedzialność mediów nie ogranicza się do rzetelnego przedstawienia faktów. Obejmuje również sposób prowadzenia narracji, dobór języka, ochronę osób pokrzywdzonych i uwzględnianie społecznych konsekwencji publikacji.

Odpowiedzialny język to element ochrony dzieci

W Dyżurnet.pl na co dzień analizujemy zgłoszenia dotyczące materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci w internecie. Zajmujemy się również badaniem zjawisk i mechanizmów prowadzących do krzywdzenia najmłodszych w środowisku cyfrowym. Wiemy, że właściwe nazewnictwo nie jest wyłącznie kwestią językowej poprawności, lecz ważnym elementem skutecznej ochrony dzieci.

Odpowiedzialne informowanie pomaga przełamywać tabu, ograniczać stygmatyzację, zwiększać społeczną świadomość i zachęcać do reagowania na przemoc. Dlatego etyczne podejście do relacjonowania takich zdarzeń powinno być nieodłącznym elementem pracy redakcji.

Zachęcamy do zapoznania się z publikacjami:

Jeśli natrafisz w internecie na materiały, które mogą przedstawiać seksualne wykorzystywanie dzieci, nie pobieraj ich ani nie przesyłaj dalej. Możesz je anonimowo zgłosić za pośrednictwem formularza na stronie dyzurnet.pl.